Δυναμική της ομάδας: εξερευνώντας το πεδίο!

Δυναμική της ομάδας: εξερευνώντας το πεδίο!

Στο παρόν άρθρο μας ασχολούμαστε με τη “δυναμική της ομάδας”, αυτή τη μαγική αόρατη διεργασία που μπορεί να μετακινήσει γη και ουρανό! [βλ. φωτό παραπάνω :)]

Όλοι ακούμε συχνά για την αξία της ομαδικής εργασίας, της συνεργασίας, της αλληλοϋποστήριξης. Ακούμε όρους όπως δυναμική της ομάδας, διεργασία ομάδας, ομαδικά projects, συνεργατική μάθηση κ.ά.

Πώς σχετίζονται όλα αυτά και γιατί έχουν σημασία για την επαγγελματική και προσωπική ευημερία;

Ας ξεκινήσουμε από την αρχή:

 

Η αξία της ομάδας

Οι ομάδες έχουν μελετηθεί από πολλούς ερευνητές διαφορετικών επιστημονικών κλάδων. Oι επιμέρους επιστήμονες μπορεί να έχουν πολύ διαφορετικούς στόχους, επιδιώξεις και μεθοδολογία. Ολοι, ωστόσο, αναγνωρίζουν ότι οι ομάδες είναι απαραίτητες για την ανθρώπινη ζωή, αλλά και τη διδακτική και εκπαιδευτική πρακτική.

Γνωρίζουμε από την εμπειρία μας πως, μέσω της συμμετοχής σε ομάδες, το άτομο συγκροτεί την κοινωνική του ταυτότητα και επιλύει προβλήματα. Δύναται, επίσης, να επιτύχει επιδιωκόμενους στόχους πιο εύκολα ή πιο αποτελεσματικά απ’ ό,τι ως μονάδα.

Επιπλέον, σύμφωνα με τον Mucchielli (1977) οι κυριότερες κοινωνικές και προσωπικές ανάγκες στις οποίες μπορεί να ανταποκριθεί η δυναμική των ομάδων είναι:

  • Εξέλιξη ατομική προς την κατεύθυνση μιας καλύτερης κοινωνικοποίησης
  • Αύξηση της αίσθησης συνεργασίας και της αίσθησης υπευθυνότητας
  • Βελτίωση, του δημιουργικού δυναμικού σε ατομικό και ομαδικό επίπεδο
  • Εντατικοποίηση της ικανότητας για συμμετοχή, για λύση συγκρούσεων, για λήψη αποφάσεων
  • Βελτίωση της επικοινωνίας σε όλα τα επίπεδα
  • Αύξηση της αποτελεσματικότητας, ατομικής και ομαδικής.

 

Ο όρος «δυναμική της ομάδας»

Τι είναι

Ο όρος «δυναμική της ομάδας» ανήκει στον Γερμανό κοινωνικό ψυχολόγο Kurt Lewin. Ο Lewin αναφέρθηκε για πρώτη φορά το 1943 στις σχέσεις και αλληλεπιδράσεις μεταξύ των μελών μιας ομάδας, στις σχέσεις της ομάδας με το περιβάλλον στο οποίο εγγράφεται και στα διάφορα φαινόμενα που αναπτύσσονται στους κόλπους της.

Όταν ο Lewin περιέγραψε τον τρόπο με τον οποίο οι ομάδες και τα άτομα δρουν και αντιδρούν στις μεταβαλλόμενες συνθήκες, ονόμασε αυτές τις διεργασίες «δυναμική της ομάδας».

Αργότερα, οι Cartwright και Zander, δύο από τους πιο παραγωγικούς ερευνητές του πεδίου, παρείχαν έναν επίσημο ορισμό, ορίζοντας ως δυναμική της ομάδας:

«το πεδίο της έρευνας που είναι αφιερωμένο στη βελτίωση των γνώσεων σχετικά με τη φύση των ομάδων, τους νόμους της ανάπτυξής τους, καθώς και τις διασυνδέσεις (interrelations) τους με τα άτομα, άλλες ομάδες, και τα μεγαλύτερα ιδρύματα».

Τι δεν είναι

Οι Cartwright και Zander επεσήμαναν επίσης τι δεν είναι η δυναμική της ομάδας.

Δεν είναι, για παράδειγμα, μια θεραπευτική προοπτική. Και αυτό διότι ότι η ψυχολογική ευεξία μπορεί να εξασφαλιστεί μέσω της συμμετοχής σε μικρές ομάδες που καθοδηγούνται από έναν εξειδικευμένο θεραπευτή.

Ούτε είναι η ανακοίνωση ορισμένων κανόνων ή κατευθυντήριων γραμμών. Καθώς  δεν είναι ο μόνος τρόπος που τα άτομα μπορούν να αναπτύξουν τις δεξιότητες που απαιτούνται για την ομαλή και ικανοποιητική κοινωνική αλληλεπίδραση.

Τέλος, η δυναμική της ομάδας δεν αναφέρεται σε μια χαλαρή συλλογή από αποφθέγματα. Υπάρχουν πληρέστερες προσεγγίσεις σχετικά με το πώς οι ομάδες θα πρέπει να οργανωθούν. Δίνοντας έμφαση, για παράδειγμα, σε ισότιμη συμμετοχή όλων των μελών της ομάδας, δημοκρατική ηγεσία, και τα υψηλά επίπεδα ικανοποίησης των μελών.

 

Θεωρητικές προσεγγίσεις

Πολλές θεωρητικές προσεγγίσεις από το χώρο της ψυχολογίας, της κοινωνιολογίας, της ψυχανάλυσης και της ανθρωπολογίας, προσπαθούν να περιγράψουν και να ερμηνεύσουν τα φαινόμενα της δυναμικής των ομάδων. Η κάθε θεωρία προσεγγίζει το θέμα από διαφορετική οπτική, καμία όμως δεν μπορεί να καλύψει αμιγώς όλες τις πτυχές της δυναμικής των ομάδων.

Οι κυριότερες θεωρητικές προσεγγίσεις που επιχειρούν να ερμηνεύσουν τη δυναμική των ομάδων, σύμφωνα με τη βιβλιογραφία, είναι: η ψυχοδυναμική θεωρία, η συμπεριφοριστική θεωρία, η συστημική θεωρία και οι ανθρωπιστικές προσεγγίσεις.

 

Η βασική θεωρία για τη δυναμική των ομάδων

Όπως έχει ήδη ειπωθεί, ο Kurt Lewin θεωρείται ο πατέρας του όρου και του πεδίου της δυναμικής των ομάδων. Τα βασικά σημεία της θεωρίας του είναι τα ακόλουθα:

  • οι αλληλεπιδράσεις των ατόμων εξαρτώνται από την οργάνωση του πεδίου,
  • η ανάλυση της δυναμικής της ομάδας προχωρεί από το ολικό στο μερικό,
  • η δυναμική της ομάδας αναλύεται με ψυχολογικές και κοινωνικές παραμέτρους.

Κατά συνέπεια, η μελέτη της συμπεριφοράς στις ομάδες από τους ερευνητές του πεδίου της δυναμικής των ομάδων γίνεται σε τρία επίπεδα:

Σε επίπεδο ομάδας.

Μελετούν το επίπεδο συμμετοχής των μελών τους, τους τρόπους της μεταξύ τους επικοινωνίας, τις αξίες τους, τη δομή και τη συνοχή των ομάδων, τον προσανατολισμό και την πορεία τους, τους τρόπους που χρησιμοποιούν για να επιτύχουν στους σκοπούς τους, τις ιεραρχίες που αναπτύσσονται στο εσωτερικό τους. Μελετούν δηλαδή τις “δυνάμεις” που δρουν μέσα στις ομάδες.

Σε επίπεδο μελών της ομάδας.

Μελετούν το ψυχολογικό υπόβαθρο των μελών της ομάδας. Εξετάζουν στοιχεία όπως η αλληλοεκτίμηση των μελών, οι ρόλοι που καλούνται να παίξουν, ο βαθμός ικανοποίησης αλλά και αφοσίωσής τους στην ομάδα. Μελετούν τις “δυνάμεις” που πηγάζουν από τα μέλη της ομάδας και τη μεταξύ τους αλληλόδραση.

Σε επίπεδο σχέσεων με άλλες ομάδες.

Μελετούν τις σχέσεις των ομάδων με ευρύτερα κοινωνικά σύνολα, τόσο τα μεγαλύτερα όπως η κοινωνία, όσο και τα μικρότερα όπως μια άλλη ομάδα. Ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για τα όρια και τις επιδράσεις μεταξύ των ομάδων.

 

Η διεργασία της ομάδας

Ένας όρος που συνδέεται, αλλά και συχνά συγχέεται με τη δυναμική της ομάδας είναι η «διεργασία της ομάδας».

Η διεργασία της ομάδας αφορά τις ενέργειες, οι οποίες επιφέρουν την αλλαγή, δηλαδή «το σύνολο των πράξεων, των αντιδράσεων και των συμπεριφορών που δοκιμάζει μια ομάδα, για να επιτύχει τους στόχους της».

Πρόκειται για την «αλληλουχία και αλληλεπίδραση γεγονότων που συντελούνται στο πλαίσιο μιας ομάδας σε συγκεκριμένο χωροχρόνο» (Jaques, 2004:27).

Σύμφωνα μάλιστα με τον Douglas, σε όλα τα είδη ομάδων έχουν καταγραφεί εννέα συνολικά διεργασίες (1997:87):

  • H αλληλεπίδραση
  • H επικοινωνία
  • Οι επιπτώσεις
  • Οι ρόλοι
  • Η λήψη αποφάσεων
  • Η συνοχή
  • Η διαμόρφωση των σκοπών της ομάδας
  • Οι πηγές ενέργειας
  • Η αλλαγή

 

Ποιος ο ρόλος του εκπαιδευτή ενηλίκων;

Η έννοια της δυναμικής της ομάδας είναι πάντα σημαντική και επίκαιρη στο πεδίο της Εκπαίδευσης Ενηλίκων! Και αυτό διότι, οι συμμετέχοντες, που είναι και οι πρωταγωνιστές της δράσης, σχηματίζουν ομάδες. Κάποιες φορές συνειδητά, άλλες υποσυνείδητα!

Είναι εξαιρετικά καίριο, λοιπόν, ο εκπαιδευτής να είναι γνώστης της έννοιας “Δυναμική Ομάδας”, τόσο θεωρητικά, όσο βεβαίως και πρακτικά.

Σύμφωνα με την Μίνα Πολέμη-Τοδούλου (Προσεγγίζοντας την εκπαιδευτική ομάδα, 2011), ο εκπαιδευτής-συντονιστής ομάδας, χρειάζεται να διαθέτει γνώση, δεξιότητες και εμπειρία ώστε:

  • Να κατανοεί και να αντιμετωπίζει την ομάδα ως μια διεργασία δυναμική, που συνεχώς αλλάζει.
  • Να παραμένει ανοικτός στο να μαθαίνει κάθε φορά και κάτι καινούριο κατά την επαφή του με την ομάδα, σε κάθε φάση της διεργασίας της. Χρειάζεται δηλαδή να ‘συνεξελίσσεται’ με αυτήν.
  • Να αναγνωρίζει τον τρόπο με τον οποίο τα διαφορετικά κοινωνικά επίπεδα συν-οικοδομούν τη διεργασία της.
  • Να αναγνωρίζει τις τα περιβαλλοντικά πλαίσια, στα οποία είναι ενταγμένη και πώς αυτά την επηρεάζουν και επηρεάζονται από αυτήν.

Είναι φανερό πως οι ικανότητες που απαιτούνται για τα παραπάνω αποκτώνται με μελέτη, εμπειρική εφαρμογή και διάθεση για εξέλιξη.

 

Κλείνοντας

Το να τιθεσεύει κάποιος τον εαυτό του αρχικά, και έπειτα τη δυναμική της ομάδας δεν είναι κάτι εύκολο. Απαιτεί (λίγο) ένστικτο, συνεχή προσπάθεια, προσαρμοστικότητα, ταπεινότητα (γιατί η δυναμική της ομάδας συνδέεται με παραχώρηση ελευθεριών στα άτομα της ομάδας) και πολλή υπομονή!

Όποιος, όμως, κατακτήσει αυτές τις ικανότητες είναι σε θέση να κατανοεί ή και πολλές φορές να υποβοηθά αυτή τη μαγική διεργασία που κινεί γη και ουρανό, όπως αναφέραμε στην αρχή του άρθρου μας! 😉

 

 

 

 

 

 

 

Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο