Playfulness: ένα ζήτημα επιβίωσης

Playfulness: ένα ζήτημα επιβίωσης

Στο παρόν άρθρο ασχολούμαστε με το παιχνίδι και τη συμβολή του στη συναισθηματική, πνευματική και φυσική κατάστασή μας.

Με αφορμή ένα εξαιρετικό webinar της ειδικού σε θέματα δημιουργικότητας και παιχνιδιού, Gwen Gordon*, θα προσπαθήσουμε να δώσουμε απαντήσεις σε ερωτήματα όπως: Τι σημαίνει παιχνίδι γενικά; Πώς συνέβαλε στην ανθρώπινη εξέλιξη; Πώς επηρεάζει τη σύγχρονη ενήλικη ζωή; Τι μπορούμε να κάνουμε για να απολαμβάνουμε τα οφέλη του;

 

Ο ορισμός του παιχνιδιού

Ας δούμε αρχικά, τι ακριβώς νοείται ως παιχνίδι. Οι σχετικοί ορισμοί που αναφέρονται στα λεξικά είναι πολυποίκιλοι. Για παράδειγμα, στο Oxford Dictionary υπάρχουν 24 διαφορετικές ερμηνείες!

Έναν ολοκληρωμένο ορισμό μας προσέφερε ο Peter Gray, Αμερικανός εξελικτικός ψυχολόγος με πλούσιο ερευνητικό έργο για τον ρόλο του παιχνιδιού στην ανθρώπινη βιολογική και πολιτιστική εξέλιξη. Σύμφωμα με τον Peter Gray, για να θεωρήσουμε κάτι ως παιχνίδι πρέπει να:

  • διαμορφώνεται χωρίς άγχος (μαλιστα το άγχος αποτελεί εμπόδιο στο παιχνίδι)
  • έχει ενδογενή κίνητρα (που σχετίζονται με την επιθυμία για γνήσια απόλαυση)
  • γίνεται ελεύθερα (δηλαδή κανείς δεν μας αναγκάζει να παίξουμε)
  • δομείται από κανόνες που εφευρίσκουμε (συμφωνούμε όχι μόνο ότι ‘τώρα παίζουμε’ αλλά και ‘πώς’)
  • είναι διασκεδαστικό

Η Gwen Gordon, προσθέτει κάποιες διευκρινίσεις σχετικά με το παιχνίδι στην ενήλικη ζωή. Το περιγράφει ως Mature Playfulness – σε ελεύθερη μετάφραση ώριμη παιγνιώδη συμπεριφορά. Εξηγεί πως όταν μιλάμε για παιχνίδι, δεν εννοούμε μια μανιώδη αναζήτηση για θετικότητα ή έναν τρόπο για να παραβλέπουμε τα προβλήματα. Η παιγνιώδης συπεριφορά δεν σημαίνει ότι πετάμε στα σύννεφα.

Απεναντίας, μαζί με τη διασκέδαση που επιφέρει ένα παιχνίδι, μπορεί να εμπεριέχει και διαχείριση δύσκολων συναισθημάτων. Σύμφωνα με την Gordon, η έννοια του παιχνιδιου, όπως τη συζητούμε, «αγκαλιάζει τη ζωή σε όλα τα βάσανα και την πολυπλοκότητά της, αντιμετωπίζοντας αυτούς τους παράγοντες ως μέρος του παιχνιδό-τοπου».

 

Η σχέση του παιχνιδιού με την ανθρώπινη εξέλιξη

Το παιχνίδι, όπως ορίστηκε παραπάνω, είναι ένα φαινόμενο που παρατηρείται από τις απαρχές της ανθρώπινης ιστορίας. Ερευνητές της Εξελικτικής Βιολογίας υποστηρίζουν πως το παιχνίδι έπαιξε πάρα πολύ σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη της ίδιας της ζωής.

Θα μπορέσουμε να καταλάβουμε καλύτερα αυτή τη θέση, εάν συγκρίνουμε τα βασικά χαρακτηριστικά μεταξύ της εξελικτικής διαδικασίας και του παιχνιδιού. Σύμφωνα με τον Stephen Jay Gould, διάσημο Αμερικανό παλαιοντολόγο και εξελικτικό βιολόγο του περασμένου αιώνα, η δυναμική της εξέλιξης των ειδών χαρακτηρίζεται από:

  • ακαταστασία
  • ευρύτητα ενδεχόμενων
  • παράδοξες εκβάσεις
  • μη προβλεψιμότητα
  • πλεονασμό/περιττά στοιχεία

Σας θυμίζουν κάτι αυτά τα χαρακτηριστικά; Θα μπορούσαμε να πούμε ότι γειτνιάζουν με τα βασικά στοιχεία ενός παιχνιδιού, όπως:

  • υπέρβαση ορίων
  • αυτο-οργάνωση
  • αυτοσχεδιασμός
  • πειραματισμός

Πώς θα είχαμε παράδοξες εκβάσεις χωρίς πειραματισμό και αυτοσχεδιασμό; Πώς θα ξεχώριζαν τα περιττά από τα σημαντικά χωρίς αυτο-οργάνωση; Πώς θα δινόταν χώρος στην μη προβλεψιμότητα, αν δεν ήμασταν δεκτικοί στην υπέρβαση ορίων;

Δεν είναι, λοιπόν, τυχαίο, που πολλοί υποστηρίζουν ότι το παιχνίδι έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο στην ανθρώπινη εξέλιξη.

 

Η σημασία του παιχνιδιού στη σύγχρονη ζωή

Τα τελευταία 20 χρόνια κατέστη δυνατό να εμπλουτίσουμε τη γνώση μας για τον ρόλο του παιχνιδιού στην ανθρώπινη ζωή. Σε αυτό βοήθησαν αφενός η ανάπτυξη της Θετικής Ψυχολογίας και αφετέρου η βελτίωση της τεχνολογίας απεικονίσης της λειτουργίας του εγκεφάλου (Neuroimaging).

Σύμφωνα με την παρουσίαση της Gwen Gordon, μπορούμε να σημειώσουμε περίπου 30 οφέλη του παιχνιδιού, τόσο για παιδιά όσο και για ενήλικες. (Η ίδια, μάλιστα, αποκαλεί το παιχνίδι «superfood»!) Τα οφέλη αυτά, που παρουσιάζονται στην παρακάτω εικόνα, μπορούν να διαχωριστούν σε συναισθηματικά, κοινωνικά, φυσικά, γνωστικά, πνευματικά.

Οφέλη παιχνιδιού στη σύγχρονη ζωή παιδιών και ενήλικων – Gwen Gordon

 

Οφέλη παιχνιδιού για τους ενήλικες

Ας εστιάσουμε στα σημαντικά οφέλη που επιφέρει το παιχνίδι (με την έννοια του mature playfulness) στους ενήλικες:

1. Μας κάνει χαρούμενους

Αυτό το όφελος μπορεί να γίνει κατανοητό βιωματικά. Ας θυμηθούμε μια στιγμή στην ενήλικη ζωή μας όπου πραγματικά είχαμε παιγνιώδη συμπεριφορά. Τι ακριβώς κάναμε; Πώς νιώθαμε; Με ποιους ήμασταν; Πού ήμασταν; Ποιες αισθήσεις, ποια συναισθήματα, ποιες σκέψεις ενεργοποιήθηκαν; Εάν ανακαλέσουμε με λεπτομέρειες αυτήν την εμπειρία, είναι πολύ πιθανό να νιώσουμε χαρά. Τη χαρά που αισθανόμασταν και τη στιγμή που παίζαμε.

2. Μας βοηθά να συνεργαζόμαστε

Στην παραπάνω εικόνα, μπορούμε να παρατηρήσουμε μια πολική αρκούδα και έναν σκύλο να παίζουν. Εάν επιθυμούν να συνεχιστεί το παιχνίδι, η αρκούδα (ούσα ογκοδέστερη και ‘απειλητικότερη’) πρέπει να συνεργαστεί και να μην τρομάζει τον σκύλο. Έτσι, λαμβάνει μια θέση που μεταδίδει το μήνυμα της ισοτιμίας και της προσαρμογής στον ‘συμπαίκτη’ της. Ίσως, χρειαστεί να παίξει απλά με το κεφάλι της.

Αυτό το παράδειγμα, μας δείχνει έναν από τους τρόπους που το παιχνίδι σμιλεύει δεσμούς ανάμεσα στους ‘παίκτες’. Χωρίς συνεργασία, δεν μπορούμε να μιλήσουμε για αυθεντικό παιχνίδι. Και χωρίς αυθεντικό παιχνίδι δεν έχουμε τα 30 οφέλη που ανέφερε παραπάνω η Gwen Gordon.

3. Μας κάνει εξυπνότερους

Έχει παρατηρηθεί με επιστημονικές μεθόδους ότι το παιχνίδι αναπτύσσει τις νευρικές συνδέσεις του εγκεφάλου, κάνει το μυαλό να λειτουργεί καλύτερα και βελτιώνει τις εκτελεστικές ικανότητες που είναι απαραίτητες για την εργασία.

Μάλιστα, οι επιστήμονες μπορούν να καταλάβουν εάν ένας άνθρωπος έχει στερηθεί το παιχνίδι, απλά παρατηρώντας τον εγκέφαλό του.

4. Μας κάνει δημιουργικούς

Σε πείραμα που είχε διεξαχθεί στο Πανεπιστήμιο της Βόρειας Ντακότα, αναφορικά με την έννοια της δημιουργικότητας, παρατηρήθηκε κάτι πολύ ενδιαφέρον.

Οι συμμετέχοντες στο πείραμα χωρίστηκαν σε 2 ομάδες. Είχαν την ίδια αποστολή, δηλαδή να βρουν όσες περισσότερες λύσεις μπορούσαν σε ένα πρόβλημα. Μόνο που στο δεύτερο γκρουπ ζητήθηκε να σκεφτούν σαν παιδιά 7 ετών. Φαντάζεστε τι έγινε; Αυτό το γκρουπ βρήκε 30% περισσότερες λύσεις σε σχέση με το πρώτο! Και αυτό διότι, οι ‘7-χρονοι’ έγιναν πιο τολμηροί και ανοικτοί, και πιο δεκτικοί στην ιδέα ότι μπορεί να κάνουν και λάθη. Με άλλα λόγια, επέδειξαν παιγνιώδη συμπεριφορά.

5. Μας καθιστά ευέλικτους/προσαρμοστικούς

Το παιχνίδι συχνά ενέχει την έννοια της ελεγχόμενης απώλειας του ελέγχου. ‘Ελεγχόμενη’, διότι υπάρχουν κανόνες και συνθήκες ασφάλειας. Και ‘απώλεια ελέγχου’ καθώς, συνήθως, η δυναμική ανάμεσα στους παίκτες είναι έντονη και δεν υπάρχει μεγάλος βαθμός προβλεψιμότητας για την έκβαση του παιχνιδιού.

Όταν παίζουμε, λοιπόν, εκπαιδεύουμε τον εαυτό μας να εξομαλύνει τον φόβο της απώλειας ελέγχου. Έτσι, βγαίνουμε πιο εύκολα από τη ζώνη άνεσής μας και γινόμαστε πιο ευέλικτοι.

 

Πώς αναπύσσεται το ‘Playfulness’;

Ωραία όλα όσα έχουμε αναφέρει, αλλά πώς επιτυγχάνονται; Πρέπει να βάλουμε στο πρόγραμμά μας (που μάλλον είναι ήδη γεμάτο) και το παιχνίδι; Και ναι, και όχι.

Ας εμβαθύνουμε λίγο παραπάνω στο τι σημαίνει playfulness (παιγνιώδης συμπεριφορά) και αυτό θα μας οδηγήσει στην απάντηση του ερωτήματος. (Σε μια συνοπτική τουλάχιστον, μιας και η πλήρης απάντηση αποτελεί το θέμα για ξεχωριστό άρθρο!)

Για να πούμε ότι παρατηρούμε μια παιγνιώδη συμπεριφορά, χρειάζεται αυτή να χαρακτηρίζεται από ευθυμία και ξεγνοιασιά.

Με άλλα λόγια, ένας έντονος αγώνας τένις μεταξύ δύο αντιπάλων δεν αποτελεί παιγνιώδη συμπεριφορά. Δύο ενήλικες, όμως, που παίζουν ‘μαξιλαροπόλεμο’ ή μια ομάδα ενηλίκων που πετάει πάσες με μια μπάλα μέσα στη θάλασσα, πληρούν αρκετές προϋποθέσεις για να χαρακτηριστούν ‘playful’.

Επιπλέον, για να έχουμε παιγνιώδη συμπεριφορά απαιτείται να έχει προηγηθεί ξεκούραση και το περιβάλλον να χαρακτηρίζεται απο ασφάλεια.

Η Gwen Grodon, αναφέρει και άλλους 7 παράγοντες που αναπτύσσουν την παιγνιώδη συμπεριφορά. Αυτοί έχουν κάνουν με θέματα όπως: εξοικονόμηση χρόνου για παιχνίδι, μικρές παιγνιώδεις παρεμβάσεις σε ‘βαρετά’ – κατά τα άλλα – πράγματα, αναζήτηση στοιχείων διασκέδασης σε ό,τι και αν κάνουμε, εστίαση σε πηγές χαράς, κ.α.

Βέβαια, δεν χρειάζεται να αγχωθούμε εάν η καθημερινότητά μας περιορίζει τον χρόνο για παιχνίδι. Η παιγνιώδης συμπεριφορά είναι κατι που ορισμένοι από εμάς επιδεικνύον συχνότερα και άλλοι λιγότερο συχνά. Έχει να κάνει με το πώς μεγαλώσαμε ή ακόμα και με τα έμφυτα χαρακτηριστικά μας.

Σίγουρα, όμως, όλοι μπορούν να υιοθετήσουν το ‘playfulness’ και να εντάξουν αντίστοιχες συμπεριφορές στη ζωή τους. Όσες περισσότερες ευκαιρίες δώσουμε σε παιγνιώδεις δράσεις, τόσο πιο φυσιολογικό θα μας φαίνεται να παίζουμε και να διασκεδάζουμε!

 

 

*Η Gwen Gordon εξειδικεύεται στη συμβουλευτική σε θέματα δημιουργικότητας και παιχνιδιού. Έχει λάβει βραβείο EMMY και υπήρξε σχεδιάστρια μαριονέτων για το δημοφιλές Mupper Show. Συμμετείχε στην ερευνητική ομάδα του MIT Media Lab και έχει δημοσιεύσει άρθρα για το θέμα της παιγνιώδους συμπεριφοράς και του παιχνιδιού γενικότερα. Μπορείτε να δείτε το webinar από το οποίο εφορμάται το άρθρο μας εδώ.

Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο